to jeden z najbardziej emocjonujących momentów w meczach o wysoką stawkę. Kiedy regulaminowe 90 minut nie przynosi rozstrzygnięcia, a zwycięzca musi zostać wyłoniony, właśnie wtedy wkraczają dodatkowe minuty gry. Zrozumienie zasad dogrywki jest kluczowe dla każdego kibica, zwłaszcza gdy oglądamy mecze pucharowe, gdzie każda sekunda może zadecydować o awansie lub odpadnięciu z turnieju.
Dogrywka w piłce nożnej trwa 30 minut i decyduje o zwycięzcy w kluczowych meczach
- Standardowa dogrywka to dwie połowy po 15 minut, rozgrywane bez schodzenia do szatni.
- Stosuje się ją wyłącznie w meczach, które muszą wyłonić zwycięzcę, np. w fazach pucharowych turniejów.
- W przypadku remisu po dogrywce, o wyniku decyduje seria rzutów karnych.
- Drużyny mają prawo do jednej dodatkowej zmiany zawodnika w trakcie dogrywki.
- W przeszłości stosowano zasady "złotego" i "srebrnego gola", które skróciły dogrywkę.
Ile trwa dogrywka w piłce nożnej i jakie są jej zasady?
Standardowa dogrywka w piłce nożnej trwa łącznie 30 minut. Jest ona podzielona na dwie równe części, każda po 15 minut. Podobnie jak w regulaminowym czasie gry, sędzia ma prawo doliczyć dodatkowy czas do każdej z tych piętnastominutowych połów, rekompensując przerwy w grze, takie jak kontuzje, zmiany czy celebrowanie bramek. To ważne, ponieważ nawet te doliczone minuty mogą zadecydować o losach spotkania.
Pomiędzy dwiema częściami dogrywki następuje krótka przerwa, która trwa maksymalnie 5 minut. W tym czasie zawodnicy zmieniają strony boiska, a trenerzy mają ostatnią szansę na przekazanie instrukcji. Co istotne, drużyny nie schodzą do szatni, co ma na celu utrzymanie dynamiki meczu i minimalizowanie przerw w grze.
Kiedy dogrywka jest konieczna, a kiedy nie?
Dogrywka jest mechanizmem stosowanym wyłącznie w meczach, które muszą wyłonić zwycięzcę. Oznacza to, że jest ona obligatoryjna w fazach pucharowych turniejów, takich jak Mistrzostwa Świata, Mistrzostwa Europy, Liga Mistrzów, Liga Europy czy krajowe rozgrywki pucharowe, jak Puchar Polski. Pojawia się również w meczach barażowych, gdzie stawką jest awans do wyższej ligi lub na duży turniej. W tych przypadkach remis po 90 minutach oznacza, że gra toczy się dalej.
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w rozgrywkach ligowych, na przykład w polskiej Ekstraklasie, angielskiej Premier League czy hiszpańskiej La Lidze. Tutaj remis po 90 minutach jest wynikiem końcowym, a obie drużyny dzielą się punktami. Nie ma potrzeby wyłaniania zwycięzcy, ponieważ system ligowy opiera się na sumowaniu punktów w ciągu całego sezonu.
Warto wspomnieć, że decyzja UEFA z 2021 roku o zniesieniu zasady bramek na wyjeździe w dwumeczach (np. w Lidze Mistrzów) miała bezpośredni wpływ na częstotliwość rozgrywania dogrywek. Wcześniej, gdy wynik dwumeczu był remisowy, o awansie decydowała większa liczba goli strzelonych na boisku rywala. Teraz, w przypadku remisu w dwumeczu, automatycznie zarządzana jest dogrywka, co zwiększyło liczbę dodatkowych minut na europejskich boiskach.
Co, jeśli dogrywka nie przyniesie rozstrzygnięcia?
Jeśli po pełnych 30 minutach dogrywki, a także ewentualnym czasie doliczonym przez sędziego, wynik meczu nadal pozostaje remisowy, wówczas o zwycięstwie decyduje seria rzutów karnych. To jeden z najbardziej dramatycznych i stresujących momentów w piłce nożnej, który często staje się legendą.
- Standardowo każda drużyna wykonuje po 5 rzutów karnych, naprzemiennie.
- Jeśli po tej serii jedna z drużyn ma więcej celnych strzałów, zostaje ogłoszona zwycięzcą.
- W przypadku, gdy po 5 seriach rzutów karnych wynik nadal jest remisowy, wchodzi w życie zasada "nagłej śmierci". Oznacza to, że drużyny wykonują kolejne rzuty karne, po jednym na zmianę, aż do momentu, gdy jedna z drużyn strzeli bramkę, a druga spudłuje. Wówczas ta, która trafiła, wygrywa mecz.
Kluczowe zasady dogrywki: zmiany i strategia
Jedną z kluczowych zasad, która weszła w życie w ostatnich latach, jest prawo drużyn do dokonania jednej dodatkowej zmiany zawodnika w trakcie dogrywki. Jest to niezależne od limitu pięciu zmian, które można przeprowadzić w regulaminowym czasie gry (lub trzech, jeśli rozgrywki nie przyjęły jeszcze nowych przepisów). Dla trenerów to niezwykle ważna opcja taktyczna. Pozwala ona na wprowadzenie świeżego zawodnika, który może odmienić losy meczu, np. szybkiego skrzydłowego, który wykorzysta zmęczenie obrońców, lub specjalisty od rzutów karnych, przygotowanego na ewentualną serię jedenastek.
Perspektywa dogrywki i rzutów karnych ma ogromny wpływ na taktykę drużyn, zwłaszcza w końcówce regulaminowego czasu gry. Niektóre zespoły, widząc zbliżającą się dogrywkę, mogą dążyć do strzelenia bramki za wszelką cenę, ryzykując otworzenie się na kontry. Inne z kolei mogą świadomie oszczędzać siły, myśląc o dodatkowych 30 minutach gry, a nawet o rzutach karnych, przygotowując konkretnych zawodników do ich wykonania. To sprawia, że końcówki meczów pucharowych są często pełne kalkulacji i strategicznych decyzji.
Złoty i srebrny gol: historyczne zasady dogrywki
W historii piłki nożnej mieliśmy do czynienia z eksperymentami mającymi na celu skrócenie dogrywki i zwiększenie jej dramaturgii. Jednym z nich był "złoty gol", wprowadzony w 1993 roku. Zasada była prosta: pierwsza bramka strzelona w dogrywce natychmiast kończyła mecz, a drużyna, która ją zdobyła, wygrywała. Była to tak zwana zasada "nagłej śmierci". Pamiętam, jak kibice na całym świecie wstrzymywali oddech, wiedząc, że jeden celny strzał może rozstrzygnąć całe spotkanie. Złoty gol był stosowany m.in. na Mistrzostwach Europy w 1996 i 2000 roku oraz na Mistrzostwach Świata w 1998 i 2002 roku.
Krótkim i mniej popularnym eksperymentem był "srebrny gol". Wprowadzono go jako swego rodzaju kompromis po kontrowersjach związanych ze złotym golem. Zasada srebrnego gola mówiła, że jeśli drużyna prowadziła po pierwszej połowie dogrywki (czyli po 15 minutach), mecz się kończył, bez konieczności rozgrywania drugiej części. Jeśli wynik wciąż był remisowy, gra toczyła się dalej. Srebrny gol był stosowany bardzo krótko, między innymi na EURO 2004, ale szybko z niego zrezygnowano.
Ostatecznie zarówno FIFA, jak i UEFA zrezygnowały z zasad złotego i srebrnego gola. Powodem były głównie kontrowersje i niezadowolenie ze strony drużyn oraz kibiców. Złoty gol często prowadził do zbyt defensywnej gry w obawie przed natychmiastową porażką, a srebrny gol nie spełnił pokładanych w nim nadziei na zwiększenie atrakcyjności. W efekcie powrócono do klasycznej, pełnej 30-minutowej dogrywki, którą znamy dzisiaj.
Dogrywka w praktyce: Polska i Europa
W polskich rozgrywkach, na przykład w Pucharze Polski, zasady dogrywki są jasne i zgodne z międzynarodowymi standardami. Jeśli mecz po 90 minutach kończy się remisem, obligatoryjnie zarządzana jest dogrywka, składająca się z dwóch połów po 15 minut. Jeśli i ona nie przyniesie rozstrzygnięcia, wówczas o awansie decyduje seria rzutów karnych. To klasyczny format, który zapewnia sprawiedliwe wyłonienie zwycięzcy.
Podobnie wygląda sytuacja w najbardziej prestiżowych europejskich rozgrywkach klubowych, takich jak Liga Mistrzów i Liga Europy. W fazie pucharowej, gdy dwumecz kończy się remisem (po zsumowaniu wyników obu spotkań), zarządza się dogrywkę. Jak już wspomniałem, zniesienie zasady bramek na wyjeździe w 2021 roku sprawiło, że dogrywki stały się częstsze w tych turniejach. Zasady samej dogrywki są identyczne jak te stosowane w Pucharze Polski dwie piętnastominutowe połowy, a następnie rzuty karne, jeśli wynik nadal jest remisowy.
Warto również wspomnieć, że na forum UEFA trwają dyskusje na temat ewentualnej rezygnacji z dogrywek w przyszłości. Głównym powodem jest obciążenie zawodników, którzy w coraz bardziej intensywnym kalendarzu rozgrywek są narażeni na kontuzje. Mimo tych rozmów, na ten moment zmiany nie zostały wprowadzone, a dogrywka pozostaje integralną częścią meczów pucharowych, dostarczając nam wielu niezapomnianych emocji.
