Piłka nożna dla dziewczyn: kompleksowy poradnik na start i rozwój pasji
- Piłka nożna staje się coraz bardziej popularna wśród dziewcząt w Polsce, a programy wspierające i rosnąca liczba drużyn ułatwiają rozpoczęcie.
- Na początek wystarczy podstawowy sprzęt: wygodne buty (turfy lub halówki), strój sportowy i piłka (rozmiar 4 lub 5).
- Kluczowe umiejętności do opanowania to prowadzenie, przyjęcie, podanie i strzał można je ćwiczyć samodzielnie.
- Ważne jest budowanie pewności siebie i radzenie sobie ze stereotypami, co jest częścią rozwoju na boisku.
- Drużyny amatorskie i profesjonalne dla dziewcząt znajdziesz w lokalnych klubach oraz poprzez Wojewódzkie Związki Piłki Nożnej.

Piłka nożna dla dziewczyn: obalamy mity i zaczynamy przygodę
Z mojego doświadczenia w świecie sportu wynika jasno: mit, że piłka nożna jest tylko dla chłopaków, już dawno powinien odejść do lamusa. Obserwuję, jak w Polsce piłka nożna dla dziewcząt przeżywa prawdziwy rozkwit. Programy takie jak "Piłkarska Przyszłość z Orlenem" czy inicjatywy PZPN, w tym turnieje "Z Podwórka na Stadion o Puchar Tymbarku" z osobną kategorią dla dziewcząt, znacząco przyczyniły się do popularyzacji tego sportu. Liczba zarejestrowanych zawodniczek w Polsce systematycznie rośnie, przekraczając kilkadziesiąt tysięcy, co jest najlepszym dowodem na to, że coraz więcej dziewczyn łapie za piłkę i czerpie z tego ogromną radość.
Jeśli czujesz w sobie tę iskierkę, ale masz obawy, czy to na pewno dla Ciebie powiem Ci jedno: po prostu zacznij! Wiek czy wcześniejsze doświadczenie nie są żadną przeszkodą. Pamiętam historię Ewy Pajor, która z małej miejscowości, dzięki ciężkiej pracy i pasji, dotarła na szczyty europejskiego futbolu, grając w czołowych klubach. Jej droga to inspiracja dla każdej z Was. Nie ma znaczenia, czy masz 8, 15 czy 30 lat najważniejsze jest to, że chcesz spróbować. Piłka nożna to nie tylko sport, to także wspaniała przygoda, która uczy dyscypliny, pracy zespołowej i buduje charakter. Daj sobie szansę, a zobaczysz, jak wiele możesz zyskać.
Fundamenty, bez których nie ruszysz: opanuj te 4 umiejętności
Zanim zaczniesz marzyć o strzelaniu goli jak Ewa Pajor, musisz opanować podstawy. To tak jak z nauką języka najpierw alfabet, potem słowa, a na końcu płynne rozmowy. W piłce nożnej kluczowe są cztery umiejętności, które stanowią fundament Twojej gry: prowadzenie piłki, podanie, przyjęcie i strzał. Bez nich trudno będzie Ci cieszyć się grą i efektywnie współpracować z drużyną. Skupmy się na nich, a zobaczysz, jak szybko poczujesz się pewniej na boisku.
Prowadzenie piłki przy nodze: Twoje pierwsze ćwiczenia na "przyklejenie" futbolówki
Prowadzenie piłki, czyli drybling, to umiejętność "przyklejenia" piłki do stopy i kontrolowania jej w ruchu. Chodzi o to, aby piłka była zawsze blisko Ciebie, a Ty mogła w każdej chwili zmienić kierunek lub podać. Kluczem jest używanie obu stóp raz wewnętrzną, raz zewnętrzną częścią, delikatnie dotykając piłki. Staraj się patrzeć przed siebie, a nie tylko na piłkę, aby widzieć, co dzieje się na boisku. To wymaga praktyki, ale jest absolutnie do opanowania.
- Slalom między pachołkami (lub butelkami): Ustaw kilka pachołków (lub butelek, kamieni) w linii prostej, w odległości około 1-2 metrów od siebie. Prowadź piłkę slalomem, używając raz prawej, raz lewej stopy, delikatnie dotykając piłki. Celem jest płynne przejście przez "przeszkody" bez utraty kontroli.
- Prowadzenie piłki w kwadracie: Wyznacz sobie kwadrat o boku 3-5 metrów. Prowadź piłkę wewnątrz tego kwadratu, zmieniając kierunki, przyspieszając i zwalniając. Staraj się używać wszystkich części stopy (wewnętrznej, zewnętrznej, podeszwy) i obu nóg. To ćwiczenie poprawia kontrolę i świadomość przestrzenną.
Podanie, które zawsze dotrze do celu: jak poprawnie uderzać wewnętrzną częścią stopy?
Dobre podanie to podstawa gry zespołowej. Na początek skupimy się na podaniu wewnętrzną częścią stopy jest ono najbardziej precyzyjne. Pamiętaj o postawie: noga postawna (ta, na której stoisz) powinna być obok piłki, stopa skierowana w kierunku celu. Noga uderzająca powinna być zgięta w kolanie, a stopa zablokowana i skierowana palcami do góry, tak aby uderzyć piłkę płaską, wewnętrzną częścią. Ważne jest, aby po uderzeniu "przejść" nogą przez piłkę, kierując ją w stronę celu. To zapewni siłę i precyzję.
- Podania do ściany: Stań w odległości 3-5 metrów od ściany. Podawaj piłkę wewnętrzną częścią stopy, starając się, aby wracała prosto do Ciebie. Ćwicz raz prawą, raz lewą nogą. Skup się na technice, a nie na sile.
- Podania na celność: Ustaw na ziemi mały cel (np. plecak, butelkę) w odległości 5-7 metrów. Staraj się trafić w cel, wykonując poprawne podanie wewnętrzną częścią stopy.
Zatrzymanie piłki w miejscu: sztuka przyjęcia, która odmieni Twoją grę
Dobre przyjęcie piłki to klucz do szybkiej i płynnej gry. Jeśli potrafisz "przykleić" piłkę do stopy, zyskujesz czas na podjęcie decyzji i kontrolę nad sytuacją. Zasada jest prosta: zamiast "odbijać" piłkę, staraj się ją "amortyzować". Gdy piłka zbliża się do Ciebie, lekko cofnij stopę (lub klatkę piersiową), aby zmniejszyć siłę uderzenia i sprawić, że piłka zostanie przy Tobie. Możesz przyjmować piłkę wewnętrzną, zewnętrzną częścią stopy, a także podeszwą czy nawet klatką piersiową, jeśli piłka leci wysoko.
- Przyjęcia i podania do ściany: Podawaj piłkę do ściany, a następnie staraj się ją przyjąć tak, aby została jak najbliżej Twojej stopy. Po przyjęciu od razu przygotuj się do kolejnego podania.
- Przyjęcia z rzutu: Poproś kogoś, aby rzucał Ci piłkę z różną siłą i na różne wysokości. Ćwicz przyjęcia nogą (wewnętrzną, zewnętrzną częścią) oraz klatką piersiową.
Pierwszy strzał na bramkę: siła czy precyzja? Odkryj swój styl
Strzał na bramkę to moment, na który czeka każda zawodniczka! Na początek nie skupiaj się na potężnej sile, ale na kontroli i precyzji. Kluczowe jest uderzenie w odpowiedni sposób najczęściej prostym podbiciem (sznurówkami buta) lub wewnętrzną częścią stopy, jeśli chcesz strzelić precyzyjnie w róg. Noga postawna powinna być obok piłki, a ciało lekko pochylone nad piłką. Po uderzeniu postaraj się "przejść" nogą przez piłkę, tak jak przy podaniu, aby nadać jej odpowiedni kierunek.
- Strzały do pustej bramki: Ustaw małą bramkę (lub dwa pachołki) i ćwicz strzały z różnych odległości. Skup się na trafianiu w światło bramki.
- Strzały na wyznaczone punkty: W bramce lub na ścianie wyznacz sobie punkty (np. rogi, środek). Staraj się trafić w te punkty, ćwicząc celność.
Twój pierwszy zestaw treningowy: co naprawdę musisz mieć?
Wiele dziewczyn myśli, że do rozpoczęcia gry w piłkę nożną potrzebny jest drogi, profesjonalny sprzęt. Nic bardziej mylnego! Na początek wystarczy kilka podstawowych rzeczy, które zapewnią Ci komfort i bezpieczeństwo. Nie musisz od razu inwestować w najnowsze modele. Pamiętaj, że najważniejsza jest Twoja chęć do gry, a sprzęt to tylko dodatek.
Buty, które zrobią różnicę: korki, turfy czy halówki?
Wybór odpowiednich butów to podstawa, bo to one zapewniają przyczepność i komfort. Zgodnie z tym, co obserwuję, dla początkującej dziewczyny nie zawsze od razu potrzebne są klasyczne korki. Oto krótkie wyjaśnienie:
- Korki (FG/SG): Mają długie, ostre kołki, idealne na naturalną, miękką trawę. Jeśli planujesz grać głównie na boisku trawiastym, to dobry wybór, ale na początek mogą być zbyt agresywne.
- Turfy (TF): Mają wiele małych, gumowych wypustek. Są idealne na sztuczną trawę typu "Orlik", a także na twardsze, suche nawierzchnie trawiaste. To świetny wybór na początek, bo są uniwersalne i zapewniają dobrą amortyzację.
- Halówki (IC/IN): Mają płaską, gumową podeszwę, przeznaczone są do gry w hali sportowej. Jeśli zaczynasz w szkole lub na sali, to właśnie ich potrzebujesz.
Moja rada: na początek zainwestuj w turfy. Są najbardziej uniwersalne i sprawdzą się na większości dostępnych boisk.
Piłka idealna dla Ciebie: jaki rozmiar i typ wybrać na początek?
Wybór odpowiedniej piłki jest prosty. Standardowa piłka nożna to najlepszy wybór. Jeśli chodzi o rozmiar, to kluczowe jest dopasowanie do wieku:
- Rozmiar 4: Idealny dla młodszych dziewcząt, zazwyczaj do 12-13 roku życia. Jest lżejsza i łatwiejsza do kontrolowania.
- Rozmiar 5: To standardowy rozmiar dla nastolatek i dorosłych. Jeśli masz powyżej 13 lat, wybierz ten rozmiar.
Nie musisz kupować najdroższej piłki. Na początek wystarczy solidna piłka treningowa, która wytrzyma wiele uderzeń.
Strój, który da Ci swobodę: na co zwrócić uwagę przy wyborze odzieży?
Twój strój treningowy powinien przede wszystkim zapewniać swobodę ruchów i komfort. Nie musi to być specjalistyczny strój piłkarski z logo klubu. Wystarczą wygodne spodenki lub legginsy, koszulka sportowa (oddychająca) i bluza, jeśli jest chłodniej. Pamiętaj, aby ubrać się warstwowo, tak aby móc zdjąć lub założyć coś w zależności od pogody i intensywności treningu. Dobre skarpety piłkarskie, które chronią stopy i piszczele, to również dobry pomysł, zwłaszcza jeśli planujesz grać z ochraniaczami.
Trening w pojedynkę: jak zbudować formę we własnym ogródku lub parku?
Wiem, że nie zawsze jest możliwość trenowania z drużyną od razu. Ale to wcale nie oznacza, że musisz czekać! Wiele kluczowych umiejętności i elementów kondycji możesz zbudować samodzielnie, nawet we własnym ogródku, na podwórku czy w parku. To doskonały sposób na oswojenie się z piłką i zbudowanie podstaw, które przydadzą się później w grze zespołowej.
Ćwiczenia z piłką, które możesz robić sama, by poprawić technikę
Te ćwiczenia pomogą Ci poprawić kontrolę nad piłką i koordynację:
- Żonglerka: Podbijanie piłki stopami, kolanami, głową. Zacznij od prostych podbić stopą, starając się utrzymać piłkę w powietrzu jak najdłużej. To ćwiczenie świetnie rozwija czucie piłki.
- Prowadzenie piłki w ósemce: Ustaw dwa pachołki (lub inne przedmioty) w odległości około 3-4 metrów od siebie. Prowadź piłkę wokół nich, tworząc kształt ósemki. Ćwicz raz prawą, raz lewą nogą, zmieniając kierunki.
- Uderzenia do celu: Wyznacz sobie mały cel (np. drzewo, słupek, kamień) i ćwicz precyzyjne uderzenia, starając się trafić w cel. Zmieniaj odległość i kąt uderzenia.
- Kontrola piłki podeszwą: Postaw piłkę na ziemi i przetaczaj ją podeszwą stopy w przód, w tył i na boki, utrzymując ją cały czas pod kontrolą. To doskonałe ćwiczenie na precyzję i zwinność stóp.
Jak pracować nad kondycją i szybkością bez profesjonalnego sprzętu?
Kondycja i szybkość to kluczowe elementy w piłce nożnej. Na szczęście, wiele możesz zrobić bez specjalistycznego sprzętu:
- Biegi interwałowe: Na zmianę biegaj szybko (np. przez 30 sekund) i truchtaj (przez 60 sekund). Powtórz 5-10 razy. To świetnie buduje wytrzymałość.
- Sprinty na krótkim dystansie: Wyznacz sobie odcinek 10-20 metrów i wykonuj sprinty na pełnej prędkości, a następnie wracaj truchtem. Powtórz 8-12 razy.
- Skipy i pajacyki: Wykonuj serie skipów (A, B, C) oraz pajacyków. To poprawia koordynację i dynamikę.
- Biegi z przyspieszeniem i zmianą kierunku: Biegaj swobodnie, ale co kilka sekund wykonuj nagłe przyspieszenie lub gwałtowną zmianę kierunku (np. nagle skręć w lewo, potem w prawo).
Wzmacnianie kluczowych partii mięśni: proste ćwiczenia dla lepszej stabilności i siły strzału
Silne mięśnie nóg i korpusu (tzw. core) są niezbędne w piłce nożnej do stabilności, siły strzału i ochrony przed kontuzjami. Oto proste ćwiczenia, które możesz robić w domu:
- Przysiady: Wykonuj przysiady, starając się, aby kolana nie wychodziły poza linię palców stóp. To wzmacnia uda i pośladki.
- Wykroki: Wykonuj wykroki naprzemiennie na każdą nogę. Poprawiają siłę nóg i równowagę.
- Pompki: Mogą być na kolanach, jeśli na początek są za trudne. Wzmacniają klatkę piersiową, ramiona i korpus.
- Deska (plank): Utrzymuj pozycję deski na przedramionach i palcach stóp. To doskonałe ćwiczenie na mięśnie brzucha i stabilizację korpusu.
- Wspięcia na palce: Stój prosto i unoś się na palcach, a następnie powoli opuszczaj pięty. Wzmacnia mięśnie łydek.
Od treningu solo do gry zespołowej: gdzie znaleźć swoją drużynę?
Trening indywidualny to świetny start, ale prawdziwa magia piłki nożnej dzieje się w drużynie. To tam uczysz się współpracy, taktyki, a przede wszystkim czerpiesz radość z gry z innymi. Jeśli czujesz, że jesteś gotowa na kolejny krok, czas poszukać miejsca, gdzie będziesz mogła rozwijać swoją pasję w grupie.
Jak szukać amatorskich i profesjonalnych klubów dla dziewczyn w Twojej okolicy?
Dostępność drużyn i szkółek dla dziewcząt w Polsce rośnie z roku na rok. Coraz więcej klubów piłkarskich otwiera sekcje dla dziewcząt na różnych poziomach wiekowych. Oto, gdzie szukać:
- Strony internetowe Wojewódzkich Związków Piłki Nożnej (WZPN): Każdy WZPN prowadzi listę klubów i często zamieszcza informacje o naborach do drużyn dziewczęcych. To świetne źródło informacji.
- Lokalne kluby sportowe: Odwiedź strony internetowe klubów w Twojej okolicy lub zadzwoń do nich. Wiele z nich ma już sekcje dla dziewcząt, nawet jeśli nie jest to szeroko reklamowane.
- Media społecznościowe: Grupy na Facebooku poświęcone lokalnemu sportowi lub piłce nożnej kobiet mogą być skarbnicą informacji o naborach i amatorskich drużynach.
- Szkoły podstawowe i średnie: Czasem to właśnie w szkołach powstają pierwsze sekcje lub kółka piłkarskie dla dziewcząt.
Pamiętaj, że istnieją zarówno profesjonalne akademie, jak i lokalne, amatorskie drużyny. Nie bój się pytać i szukać! Zawsze znajdzie się miejsce dla kogoś z pasją.
"Orliki" i boiska szkolne: jak dołączyć do lokalnej społeczności piłkarskiej?
Jeśli nie jesteś jeszcze gotowa na zorganizowany klub, "Orliki" i boiska szkolne to idealne miejsca na początek. Często są one miejscem pierwszych, nieformalnych treningów i spotkań. To tam możesz poznać inne dziewczyny, które też lubią kopać piłkę, dołączyć do spontanicznej gry i po prostu dobrze się bawić. Nie bój się podejść i zapytać, czy możesz dołączyć. Lokalne społeczności piłkarskie są zazwyczaj bardzo otwarte i chętne do przyjęcia nowych graczy. To także świetna okazja, by podszkolić swoje umiejętności w luźnej atmosferze.
Czego oczekiwać na pierwszym treningu w drużynie i jak się do niego przygotować?
Pierwszy trening w drużynie może być stresujący, ale pamiętaj, że wszyscy przez to przechodzili. Bądź przygotowana na:
- Rozgrzewkę: Zawsze zaczyna się od rozgrzewki, aby przygotować mięśnie do wysiłku.
- Proste ćwiczenia techniczne: Trenerzy zazwyczaj zaczynają od podstaw, takich jak podania, przyjęcia, prowadzenie piłki. Nie bój się, jeśli coś Ci nie wyjdzie.
- Grę kontrolną: Często na koniec treningu jest krótka gra, która pozwala na zastosowanie poznanych umiejętności w praktyce.
Co zabrać? Wygodny strój sportowy, odpowiednie buty (turfy lub halówki, w zależności od nawierzchni), ochraniacze na piszczele (jeśli masz), butelkę wody i pozytywne nastawienie. To normalne, że na początku możesz czuć się niepewnie, ale pamiętaj, że każdy zaczynał od zera. Słuchaj trenera, staraj się jak najlepiej i ciesz się każdą chwilą na boisku!
Głowa w grze, czyli mentalna strona futbolu
Piłka nożna to nie tylko umiejętności fizyczne i techniczne. To także gra mentalna. Twoja głowa, pewność siebie i umiejętność radzenia sobie z wyzwaniami są równie ważne, a czasem nawet ważniejsze, niż najmocniejszy strzał czy najszybszy drybling. Wiem to z własnego doświadczenia odpowiednie nastawienie potrafi zdziałać cuda na boisku i poza nim.
Jak budować pewność siebie na boisku, nawet gdy popełniasz błędy?
Błędy są nieodłączną częścią nauki i rozwoju w każdym sporcie. Kluczem jest to, jak na nie reagujesz. Zamiast się załamywać, potraktuj je jako lekcję. Każdy, nawet najbardziej doświadczony zawodnik, popełnia błędy. Skup się na tym, co robisz dobrze, i na swoich postępach. Celebruj małe sukcesy udane podanie, dobre przyjęcie, wygrany pojedynek. Pamiętaj, że pewność siebie buduje się stopniowo, poprzez regularny trening i pozytywne nastawienie. Otaczaj się ludźmi, którzy Cię wspierają i motywują.
Stereotypy na boisku: jak radzić sobie z nieprzychylnymi komentarzami?
Niestety, wciąż zdarza się, że dziewczyny na boisku spotykają się ze stereotypami lub nieprzychylnymi komentarzami. Zgodnie z tym, co obserwuję, wyzwaniem bywa przełamanie bariery psychicznej związanej z takimi sytuacjami. Moja rada jest prosta: nie pozwól, aby czyjeś uprzedzenia odebrały Ci radość z gry. Oto kilka strategii:
- Ignorowanie: Najlepszą odpowiedzią często jest brak odpowiedzi. Skup się na grze i pokaż na boisku, co potrafisz.
- Skupienie się na grze: Twoja najlepsza riposta to Twoja gra. Dobre podanie, udany drybling czy strzał to argumenty, których nikt nie podważy.
- Wsparcie drużyny: Pamiętaj, że jesteś częścią zespołu. Prawdziwi koledzy i koleżanki z drużyny zawsze staną za Tobą.
- Rozmowa z trenerem: Jeśli komentarze są uporczywe lub krzywdzące, porozmawiaj z trenerem. Jego rolą jest zapewnienie bezpiecznej i wspierającej atmosfery.
Pamiętaj, że piłka nożna jest dla każdego, kto kocha ten sport. Nie ma znaczenia płeć, wiek czy pochodzenie.
Zrozumienie gry: podstawy taktyki, które pozwolą Ci lepiej odnaleźć się na boisku
Trenerzy często podkreślają, że dziewczęta charakteryzują się dużą inteligencją boiskową i szybko uczą się taktyki. Nawet na początku warto zrozumieć kilka podstawowych pojęć, które pomogą Ci lepiej odnaleźć się na boisku:
- Utrzymywanie pozycji: Każdy zawodnik ma swoją rolę i strefę działania. Staraj się nie biegać bez celu po całym boisku, ale utrzymywać swoją pozycję, aby być dostępną do podania lub blokować przeciwnika.
- Pressing: To szybkie i agresywne naciskanie na przeciwnika posiadającego piłkę, aby zmusić go do błędu lub odebrać mu piłkę.
- Asekuracja: To wspieranie koleżanki z drużyny, która jest w pojedynku z przeciwnikiem. Jeśli ona straci piłkę, Ty jesteś obok, aby ją przejąć.
- Rozciąganie gry: Kiedy Twoja drużyna ma piłkę, starajcie się rozciągnąć boisko, czyli zająć jak najwięcej przestrzeni, aby stworzyć sobie więcej opcji podania.
Nie musisz od razu wszystkiego wiedzieć. Trener na pewno wyjaśni Ci te zasady. Ważne, abyś była otwarta na naukę i obserwowała, jak grają inni.
Co dalej? Twoja piłkarska ścieżka rozwoju
Rozpoczęcie przygody z piłką nożną to dopiero początek fascynującej podróży. To nie tylko sport, ale także ścieżka rozwoju, która może prowadzić w wielu kierunkach od amatorskiej pasji po profesjonalną karierę. Wierzę, że każda z Was ma w sobie potencjał, by osiągnąć swoje piłkarskie marzenia.
Od amatorskiej pasji do profesjonalnej kariery: jakie są możliwości?
Możliwości rozwoju w piłce nożnej dla dziewcząt są coraz większe. Od amatorskiej pasji, którą możesz realizować w lokalnym klubie, po profesjonalną karierę na najwyższym poziomie. Przykład Ewy Pajor, grającej w czołowych europejskich klubach, czy Katarzyny Kiedrzynek, bramkarki światowej klasy, pokazuje, że marzenia o profesjonalnej grze są w zasięgu ręki. W Polsce istnieją różne poziomy rozgrywek: od lig młodzieżowych, przez ligi seniorskie (Ekstraliga, I Liga, II Liga), po możliwość reprezentowania kraju w kadrach narodowych. Wszystko zaczyna się od pierwszego kroku i konsekwentnej pracy.
Turnieje i ligi dla dziewcząt w Polsce: gdzie możesz sprawdzić swoje siły?
Jeśli chcesz sprawdzić swoje umiejętności w rywalizacji, w Polsce jest wiele okazji. Jednym z najbardziej znanych turniejów, który ma osobną kategorię dla dziewcząt, jest "Z Podwórka na Stadion o Puchar Tymbarku". To świetna okazja, aby poczuć smak rywalizacji i poznać inne młode piłkarki. Oprócz tego, lokalne Wojewódzkie Związki Piłki Nożnej organizują ligi i turnieje na różnych poziomach wiekowych. Zachęcam Cię do aktywnego szukania takich rozgrywek w Twojej okolicy to najlepszy sposób na zdobycie doświadczenia meczowego i rozwój.
Przeczytaj również: Ile sędziów jest w meczu piłki nożnej? Od 3 do 7+ z VAR!
Piłka nożna to nie wszystko: jak sport wpływa na charakter, zdrowie i relacje?
Piłka nożna to znacznie więcej niż tylko bieganie za piłką. To sport, który w niezwykły sposób wpływa na rozwój charakteru. Uczy dyscypliny, wytrwałości, radzenia sobie z porażkami i celebrowania sukcesów. Poprawia zdrowie fizyczne, ale także psychiczne, redukując stres i budując odporność. Co więcej, to fantastyczny sposób na budowanie relacji międzyludzkich na boisku tworzą się prawdziwe przyjaźnie, a wspólna praca na rzecz drużyny uczy empatii i współpracy. Niezależnie od tego, jak daleko zajdziesz w piłce nożnej, te wartości pozostaną z Tobą na całe życie.
